Pensioen & Echtscheiding: Internationale echtscheiding

Scenario 1: Ex-echtgenoten wonen in het buitenland met pensioen opgebouwd in Nederland

Wanneer tijdens het huwelijk pensioen is opgebouwd bij een Nederlandse werkgever of pensioenuitvoerder, blijft in beginsel het Nederlandse pensioenrecht van toepassing. Dat geldt ook wanneer beide ex-echtgenoten inmiddels in het buitenland wonen.

Op grond van de WVPS wordt het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen in beginsel bij helfte verevend. De Nederlandse pensioenuitvoerder is gehouden deze wettelijke regeling toe te passen, mits tijdig melding van de scheiding wordt gedaan.

In internationale situaties ontstaan echter regelmatig praktische complicaties. Denk aan niet-tijdige meldingen, onduidelijkheid over adresgegevens in het buitenland of fiscale vraagstukken bij uitbetaling buiten Nederland. Ook wanneer partijen kiezen voor afwijkende afspraken, bijvoorbeeld conversie, moet zorgvuldig worden beoordeeld of deze juridisch uitvoerbaar zijn. Daarnaast kunnen deze keuzes fiscale gevolgen hebben in het land waar de ex-echtgenoot is gaan wonen.

De kern blijft dat in Nederland opgebouwd pensioen onder de Nederlandse vereveningsregels valt, ongeacht de latere woonplaats van ex-echtgenoten.

Scenario 2: Nederlandse echtgenoten met pensioen opgebouwd in het buitenland

Complexer wordt het wanneer Nederlandse echtgenoten tijdens hun huwelijk (deels) in het buitenland hebben gewerkt en daar pensioen hebben opgebouwd.

De wetgever heeft in artikel 1 lid 8 WVPS bepaald dat, indien op het huwelijksvermogensregime Nederlands recht van toepassing is, de WVPS ook van toepassing is op pensioenen ingevolge een buitenlandse pensioenregeling. Daarmee wordt voorkomen dat vergelijkbare gevallen ongelijk worden behandeld.

Daarbij geldt echter een belangrijk verschil: het recht op uitbetaling bij verevening van een buitenlandse pensioenregeling bestaat uitsluitend jegens de andere echtgenoot en niet rechtstreeks jegens de buitenlandse pensioenuitvoerder. De buitenlandse uitvoerder is dus niet automatisch gebonden aan de Nederlandse vereveningssystematiek. Dit kan aanvullende acties noodzakelijk maken om daadwerkelijke nakoming te waarborgen.

De centrale vraag in dit scenario is daarom: wanneer is sprake van een “buitenlandse pensioenregeling” in de zin van de WVPS?

Het criterium van de Hoge Raad

De Hoge Raad heeft in het arrest van 13 juli 2018 uiteengezet hoe moet worden beoordeeld of een buitenlandse regeling kwalificeert als pensioen in de zin van artikel 1 lid 8 WVPS. Uitgangspunt is het doel van de WVPS: het delen van de tijdens het huwelijk gezamenlijk opgebouwde oudedagsvoorziening.

Volgens de Hoge Raad is niet doorslaggevend of de buitenlandse regeling in alle opzichten voldoet aan de eisen die het Nederlandse pensioenrecht stelt, zoals een levenslange periodieke uitkering of een afkoopverbod. Beslissend is of de regeling in de maatschappelijke context van het betreffende land de functie vervult van een oudedagsvoorziening die in voldoende mate overeenkomt met een Nederlandse pensioenregeling.

Daarmee kiest de Hoge Raad nadrukkelijk voor een functionele benadering. Niet de formele kenmerken van de regeling zijn bepalend, maar de vraag of zij bedoeld is als inkomensvoorziening voor de oude dag en tijdens het arbeidsleven wordt opgebouwd. Ontbreekt bijvoorbeeld een afkoopverbod, dan sluit dat toepassing van de WVPS niet per definitie uit.

De gevolgen van deze kwalificatie kunnen aanzienlijk zijn. Wordt een buitenlandse regeling aangemerkt als pensioen in de zin van de WVPS, dan wordt uitsluitend het tijdens het huwelijk opgebouwde deel verevend. Wordt de regeling niet als pensioen gekwalificeerd, dan zal het opgebouwde vermogen in beginsel als vermogensbestanddeel in de huwelijksgemeenschap worden betrokken. Een mogelijk gevolg: een volledige verdeling van het vermogensbestanddeel.

Daarbij blijft gelden, zoals hiervoor al is besproken, dat het recht op uitbetaling slechts bestaat jegens de andere echtgenoot. Zonder duidelijke afspraken of noodzakelijke maatregelen kan de feitelijke effectuering van de verevening daardoor complex zijn.

Algemene afsluiting van de serie Pensioen en Echtscheiding

Met deze bijdrage sluiten wij de serie Pensioen en Echtscheiding af. In de voorgaande artikelen hebben wij de belangrijkste juridische kaders, wetswijzigingen en praktische aandachtspunten besproken: van Boon/Van Loon tot de WVPS, van de aankomende Wet pensioenverdeling bij scheiding tot de gevolgen van de Wet toekomst pensioenen.

Pensioen is uitgesteld inkomen en vormt in veel gevallen, naast een eigen woning, een van de grootste vermogensbestanddelen bij een echtscheiding. Tegelijkertijd is het een rechtsgebied waarin wetgeving, fiscale regels en uitvoeringspraktijk voortdurend in beweging zijn.

Een zorgvuldige analyse bij aanvang van de echtscheiding voorkomt latere financiële teleurstellingen. Juist waar nationale en internationale regels samenkomen, staan de advocaten van Gommer Advocaten u graag bij.